یادداشت نوروزی جواد رنجبر درخشیلر/نایب رییس انجمن علمی مطالعات صلح ایران

بازدیدها: 170

یادداشت نوروزی

نوروز؛ معادل اخلاقی جنگ

جواد رنجبر درخشیلر

نایب رییس انجمن علمی مطالعات صلح ایران

ویلیام جیمز روان شناس امریکایی در سال ۱۹۰۶م. در دانشگاه استانفورد سخن راند و از ضرورت معادل های اخلاقی جنگ گفت. خلاصه ی سخن جیمز این بود که جنگ و جنگاوری فضیلت تلقی می شود؛ همچون شجاعت و شهادت و قدرت تنی و شکوه سلاح ها و کاربرد آنها، اما صلح نه تنها فضیلت به شمار نمی رود، بلکه سازش و ضعف و بی شکوهی پنداشته می شود. بنابراین برای ترویج صلح نخست باید معادل های اخلاقی صلح آمیز را با هدف ساختن صلح یافت.

فضیلت پنداشتن صلح آسان نیست. در طول تاریخ در بیشتر جامعه ها کشتن، مبارزه، حق خواهی، قلدری و تنومندی ارزش بوده اند، نه صلح و سازش و نادیده گرفتن حق و فراموش کردن و بخشیدن. اگر این استدلال را بپذیریم راه فضیلت پنداشتن صلح بسته می شود، مگر آنکه در هر جامعه ای مولفه های فرهنگیی شناسایی شود که صلح را فضیلت شمارد. در جلوه ای از فرهنگ ایرانشهری بخشش ارزشی ذاتی است. پهلوانان و عیاران با بخشیدن، و نه قلدری اعتبار می یافتند. برعکس، قلدرها معمولا بی اعتبار می شدند. دو واژه ی عامیانه این ارزش گذاری ذاتی را نمایان می کند: لات کسی است که قلدری می کند و آدم بی ارزشی است، اما لوطی آدم قوی و اخلاق گرایی است که بیش از زدن و کشتن می بخشد.

فرهنگ ایرانشهری با معادگرایی و توسل به بزرگان مذهبی نیز به بخشش و صلح اعتبار می بخشد.

بسیاری از نزاع ها را می توان با نام بردن از شخصیت های بزرگ به مصالحه تبدیل کرد.

درخشان ترین عنصر اعتبار بخشنده به فضیلت صلح در فرهنگ ایرانی نوروز است. نوروز جشنی ملی و عمومی است؛ تقریبا هیچ فردی از دایره جذابیت آن خارج نیست و تقریبا هر کاری در ایران چه در حوزه ی عمومی و چه در حوزه ی خصوصی با نوروز سنجیده و برنامه ریزی می شود. به این ترتیب که برخی کارها حتما باید قبل از نوروز انجام شود و برخی به بعد از نوروز محول می شود.

آیین های نوروزی در حدود ۱۳ روز آن از چهارشنبه سوری تا سیزده بدر چون درنگی شیرین بین قبل و بعد از نوروز است. صلح به مثابه فضیلت در آیین های نوروزی، در آن درنگ شیرین، پدیدار شدنی است. در نوروز حل منازعه فرصتی طلایی می یابد و گویا تمام فضیلت های قدرت و حق خواهی و سختی و سخت گیری رنگ می بازد و جا برای فضیلت های صلح باز می شود.

جزییات آیین نوروزی در این جابجایی به طوری شگفت انگیز موثر است. حتی جامه ها و کفش های جدید، خریدن و خوردن شیرینی، همراهی با خانواده و بزرگان در فضیلت صلح موثر است.

صلح در ذات نوروز وجود دارد و بی آنکه به آن اندیشه شود پدیدار می شود. هستی و معرفت و روش در روزمره ی زندگی انسان و پدیداری آن چون روحی پیش رونده در تاریخ، بی اغراق و تعارف و پرده پوشی های شاعرانه، هستیی منازعه آلوده است. دست کم تاکنون، بشر همه ی حوزه های زندگی خود را در جنگ به سر برده؛ حتی عشق را؛ داستان های عاشقانه جزو خونین ترین داستان ها هستند. صلح خواهی تلاشی برای توقف منازعه هاست. امید به صلح در آینده ای نه چندان دور امیدی واهی نیست. صلح خواهی واقع گرایانه است، اما آسان نیست. نوروز در کنار سایر مولفه های فضیلت بخش به صلح جزو مهم ترین پایه های تحقق آن در آینده است. بنابراین نوروز فرصتی طلایی برای صلح است.

در نوروز بخشیدن، از حق خود گذشتن، بوسیدن و دست فشردن، به خانه طرف نزاع رفتن و نمونه های مشابه باعث سرافکندگی نمی شود. شاید نیاکان حکیم ما نیک می دانستند که هستی درنگی می خواهد و بشر باید جایی بایستد؛ هم خانه را بتکاند و هم دل را؛ و همه اینها در این بیت خردمندانه حضرت فردوسی آمده است:

سر سال نو هرمز فوردین

برآسوده از رنج تن دل ز کین

https://t.me/ipsan