فرمانهایی به ماشین، برای تعمیق روایت
بازدیدها: 71
جعبهابزار هوش مصنوعی برای کارگروههای انجمن صلح
فرمانهایی به ماشین، برای تعمیق روایت
علی شاکر
پس از برگزاری کارگاه «روایت صلح» قرار شد وارد فاز عملی شویم و به جای تکرار کلیشههای سادهانگارانه، به دنبال ابزاری برای کندوکاو در لایههای پنهان و پیچیدهی صلح باشیم؛ ابزاری که ما را از «صلح تزئینی» به سمت «عدالت ترمیمی» و از «روایت قربانی» به «عاملیت کنشگر» سوق دهد. امروز، آن ابزار در دستان شماست: مجموعهای از پرامپتهای هوشمند که نه برای گرفتن پاسخهای آسان، که برای طرح پرسشهای قدرتمند طراحی شدهاند. بیایید همگی با هم داستان صلح را این یک دعوت است برای بازنویسی داستان صلح، این بار با یک همسفر هوشمند.
«صلح تزئینی» به معنای تمرکز بر نمادهای سطحی صلح (مانند کبوتر سفید یا شاخه زیتون) بدون پرداختن به ریشههای عمیق بیعدالتی و تعارض است؛ نوعی صلح زیبا اما توخالی که از مواجهه با حقیقت طفره میرود.
در مقابل این رویکرد، ما به جای عدالت کیفری (که فقط دنبال مجازات است)، بر «عدالت ترمیمی» تأکید میکنیم که هدفش ترمیم آسیبها، بازسازی روابط و التیام زخمهای جامعه از طریق گفتوگو و درک رنج متقابل است.
همزمان، از «روایت قربانی» که افراد (بهویژه زنان) را صرفاً موجوداتی منفعل و آسیبدیده تصویر میکند، فاصله میگیریم و به «عاملیت کنشگر» روی میآوریم؛ یعنی به رسمیت شناختن قدرت و نقش فعال آنها در ساختن صلح، میانجیگری و ایجاد تغییر، حتی در سختترین شرایط
این پرامپتها به گونهای طراحی شدهاند که اعضا را به سمت یک رویکرد عمیق، تحلیلی و مبتنی بر روزنامهنگاری صلح هدایت کنند و از سطحینگری و کلیشهسازی بپرهیزند.
مهم: لطفا ساختار پرامپت را در نظر بگیرید و موضوعی که در آن مطرح شده، صرفا یک مثال است بر مبنای ارزشهای روزنامهنگاری صلح و مهم است چه وظیفهای برای ماشین هوشمند تولید محتوا تعیین میکنید.
۱. پرامپت برای کارگروه «صلح و ادبیات»
هدف: حرکت از ادبیات «صلح سادهانگارانه» به سمت «ادبیات پساتعارض» و «شهادت»
پرامپت:
«شما یک نویسنده و تحلیلگر ادبی متخصص در “ادبیات پساتعارض” هستید. وظیفه شما تولید یک طرح داستانی (Story Outline) بر اساس پارادایم «عدالت ترمیمی» (Restorative Justice) است، نه «عدالت کیفری» (Retributive Justice).
اطلاعات ورودی:
- تعارض اصلی: [در اینجا نوع تعارض را مشخص کنید؛ مثلاً: یک درگیری قومی طولانیمدت در یک محله، یا تجربه پس از جنگ داخلی]
- شخصیت اول: [یک شخصیت پیچیده را تعریف کنید؛ مثلاً: یک سرباز سابق که از ترومای پس از جنگ (PTSD) رنج میبرد و حالا در محلهای زندگی میکند که زمانی در آن جنگیده است]
- شخصیت دوم: [شخصیتی از طرف مقابل تعارض را تعریف کنید؛ مثلاً: زنی که یکی از اعضای خانوادهاش را در همان درگیری از دست داده و با “حافظه تروماتیک” (Traumatic Memory) زندگی میکند]
وظیفه شما:
یک طرح داستانی در پنج پرده طراحی کن که در آن این دو شخصیت، به جای دنبال کردن مسیر انتقام، وارد یک فرایند گفتوگو و آشتی دشوار میشوند. تمرکز داستان نباید روی پیدا کردن «مقصر» باشد، بلکه بر «درک رنج» دو طرف و پیدا کردن یک راه حل مشترک برای آینده. به پیچیدگیهای اخلاقی و «منطقه خاکستری» هر دو شخصیت بپرداز و نشان بده چگونه با “بخشش” به عنوان یک فرایند (و نه یک رویداد) مواجه میشوند.»
۲. پرامپت برای کارگروه «صلح و محیط زیست»
هدف: تغییر نگاه از «فعالیتهای نمادین» به تحلیل «بومشناسی صلح» و «تعارضات منابع».
پرامپت:
«شما یک روزنامهنگار تحقیقی متخصص در حوزه «عدالت اقلیمی» (Climate Justice) و «تعارضات منابع» (Resource Conflicts) هستید. وظیفه شما تحلیل دادهمحور یک بحران زیستمحیطی و افشای «خشونت ساختاری» پشت آن است.
اطلاعات ورودی:
- بحران زیستمحیطی: [یک بحران مشخص را نام ببرید؛ مثلاً: خشک شدن تالاب هامون یا بحران آب در حوضه زایندهرود]
- دادههای کلیدی (فرضی یا واقعی): [دادههایی برای تحلیل وارد کنید؛ مثلاً: دادههای تصاویر ماهوارهای از کاهش سطح آب در ۲۰ سال گذشته، آمار تخصیص آب به صنایع و کشاورزی، و گزارشهای مربوط به مهاجرتهای اجباری ناشی از خشکسالی]
- بازیگران اصلی: [طرفهای درگیر در تعارض را مشخص کنید؛ مثلاً: کشاورزان، مدیران صنعتی، مقامات دولتی، فعالان محیط زیست و جوامع محلی]
وظیفه شما:
یک گزارش تحلیلی (White Paper) بنویس که نشان دهد چگونه این بحران زیستمحیطی صرفاً یک “پدیده طبیعی” نیست، بلکه یک “تعارض” بر سر منابع است. در این گزارش به سوالات زیر پاسخ بده:
- چه گروههایی از وضعیت موجود سود میبرند و چه گروههایی (به خصوص اقشار آسیبپذیر) هزینه آن را میپردازند؟ (خشونت ساختاری)
- کدام راهحلهای پایدار و مبتنی بر «مدیریت مشارکتی منابع» یا «دیپلماسی آب» توسط کارشناسان مستقل یا جوامع محلی پیشنهاد شده است؟
- یک سناریوی «صلحآمیز» برای حل این تعارض، با تمرکز بر گفتوگو و عدالت برای همه طرفها، چگونه میتواند باشد؟»
- ۳. پرامپت برای کارگروه «صلح و هنر»
هدف: حرکت از «هنر تزئینی» به سمت «هنر مشارکتی» به عنوان یک فرایند.
پرامپت:
«شما یک تسهیلگر هنری (Art Facilitator) متخصص در «هنر مشارکتی» (Participatory Art) و استفاده از هنر برای «پردازش تروما» (Trauma Processing) هستید.
اطلاعات ورودی:
- جامعه هدف: [یک گروه مشخص را تعریف کنید؛ مثلاً: گروهی از نوجوانان در یک محله با تنشهای اجتماعی، یا بازماندگان یک فاجعه طبیعی]
- هدف پروژه: [هدف فرایند را مشخص کنید؛ مثلاً: ایجاد گفتوگو بین گروههای متخاصم، یا توانمندسازی افراد برای روایت داستان خود]
- مدیوم هنری: [یک مدیوم هنری تعاملی انتخاب کنید؛ مثلاً: تئاتر شورایی (Forum Theatre)، ایجاد یک نقشه صوتی (Sound Map)، یا یک پروژه عکاسی مشارکتی]
وظیفه شما:
یک طرح کامل برای یک پروژه «هنر مشارکتی» بنویس. این طرح باید شامل مراحل زیر باشد:
- عنوان پروژه: یک نام خلاقانه و معنادار.
- فرایند اجرا: توضیح بده که چگونه اعضای جامعه (نه هنرمندان حرفهای) در خلق اثر هنری مشارکت خواهند کرد. (تأکید بر فرایند)
- نقش تسهیلگر: توضیح بده که نقش شما به عنوان هنرمند، «خلق کردن برای آنها» نیست، بلکه «توانمندسازی آنها برای خلق کردن» است.
- خروجی مورد انتظار: توضیح بده که «فرایند» این پروژه (مثلاً گفتوگویی که شکل میگیرد) از «محصول» نهایی (اثر هنری) مهمتر است».
۵. پرامپت برای کارگروه «صلح و زنان»
هدف: تغییر روایت از «زنان به عنوان قربانی» به «زنان به عنوان عاملان صلح» بر اساس قطعنامه ۱۳۲۵.
پرامپت:
«شما یک پژوهشگر تاریخ اجتماعی و متخصص در حوزه «زنان، صلح و امنیت» (Women, Peace, and Security) بر اساس «قطعنامه ۱۳۲۵ شورای امنیت» هستید. وظیفه شما مقابله با «سوگیری جنسیتی» (Gender Bias) در دادههای تاریخی است.
اطلاعات ورودی:
- دوره تاریخی/تعارض: [یک تعارض مشخص تاریخی یا معاصر را وارد کنید؛ مثلاً: جنبشهای مدنی در آفریقای جنوبی، یا فرایند صلح در ایرلند شمالی]
- روایت رسمی: [روایت غالباً مردانهای که از این رویداد وجود دارد را به طور خلاصه شرح دهید]
وظیفه شما:
یک طرح برای یک قسمت از پادکست تحقیقی با عنوان «میانجیگران خاموش» بنویس.
- تحقیق و کشف: با استفاده از هوش مصنوعی به عنوان دستیار تحقیق، به دنبال سرنخهایی از نقش زنان در این تعارض بگرد که در تاریخ رسمی نادیده گرفته شدهاند. (مثلاً: شبکههای حمایتی زنان، میانجیگریهای محلی، یا اعتراضات سازمانیافته توسط زنان).
- روایت جایگزین: داستان یک یا چند زن را روایت کن که «عاملیت» (Agency) داشته و نقش کلیدی در کاهش خشونت یا ساختن صلح ایفا کردهاند.
- تحلیل: توضیح بده که چرا حضور زنان در فرایندهای رسمی صلح (مانند میز مذاکره) برای ایجاد یک صلح پایدار ضروری است و غیبت آنها چه پیامدهایی دارد؟»
۶. پرامپت برای کارگروه «صلح و روابط بینالملل»
هدف: نقد دیپلماسی از منظر مردم و افشای «خشونت ساختاری» در سیستم بینالملل.
پرامپت:
«شما یک تحلیلگر روابط بینالملل و متخصص در حوزه «امنیت مشترک» (Common Security) هستید و از منظر مطالعات صلح انتقادی به مسائل نگاه میکنید.
اطلاعات ورودی:
- موضوع تحلیل: [یکی از مظاهر خشونت ساختاری بینالمللی را انتخاب کنید؛ مثلاً: تأثیر تحریمهای اقتصادی بر مردم عادی یک کشور، یا تجارت جهانی اسلحه]
- کشور مورد مطالعه: [یک مثال واقعی یا فرضی را مشخص کنید]
- دادهها برای تحلیل: [از هوش مصنوعی بخواهید دادههای مربوط به پیامدهای انسانی را تحلیل کند؛ منظور دادههایی است که خودتان به آن اعتماد دارید و در اختیار ماشین میگذارید مثلاً: آمار تأثیر تحریمها بر نرخ مرگ و میر نوزادان، دسترسی به دارو، یا نرخ بیکاری]
وظیفه شما:
یک گزارش تحلیلی (Policy Brief) برای یک سازمان غیردولتی حقوق بشری بنویس. در این گزارش:
- تحلیل پیامدها: با استفاده از دادهها، نشان بده که چگونه این سیاست بینالمللی (مثلاً تحریم یا فروش اسلحه) به طور مستقیم بر زندگی مردم عادی تأثیر گذاشته و نوعی «جنگ» غیرمستقیم علیه آنهاست.
- افشای منافع: تحلیل کن که چه دولتها یا شرکتهایی از این وضعیت سود اقتصادی یا ژئوپلیتیکی میبرند.
- ارائه راهکار جایگزین: به جای مدل «امنیت ملی» تهاجمی، راهکارهایی مبتنی بر «دیپلماسی مردممحور» یا «امنیت مشترک» پیشنهاد بده که منافع و امنیت همه طرفها را در نظر بگیرد.»
۷. پرامپت برای کارگروه «صلح و حقوق»
هدف: تمرکز بر «عدالت انتقالی» به عنوان یک فرایند التیامبخش پس از تعارض.
پرامپت:
«شما یک کارشناس حقوقی متخصص در «عدالت انتقالی» (Transitional Justice) هستید. وظیفه شما ارائه یک تحلیل تطبیقی برای یک جامعه پساتعارض است.
اطلاعات ورودی:
- مطالعه موردی اول: [یک مدل عدالت انتقالی را انتخاب کنید؛ مثلاً: کمیسیون حقیقت و آشتی آفریقای جنوبی (مبتنی بر عدالت ترمیمی)]
- مطالعه موردی دوم: [یک مدل دیگر را انتخاب کنید؛ مثلاً: دادگاههای نورنبرگ (مبتنی بر عدالت کیفری)]
- جامعه هدف: [جامعهای که میخواهید برای آن پیشنهاد ارائه دهید را مشخص کنید؛ مثلاً: ایران یا هر کشور دیگری که دورهای از شکاف اجتماعی را تجربه کرده است]
وظیفه شما:
یک مقاله تحلیلی بنویس که چهار ستون عدالت انتقالی (حقیقتیابی، جبران خسارت، اصلاحات نهادی، و دادگاه) را در این دو مدل مقایسه کند. به سوالات زیر پاسخ بده:
- نقاط قوت و ضعف هر مدل در ایجاد «صلح پایدار» و «آشتی ملی» چه بود؟
- چرا عدالت صرفاً به معنای «مجازات» نیست و چرا فرایندهایی مانند «حقیقتیابی» برای التیام حافظه جمعی یک ملت حیاتی است؟
- با توجه به شرایط فرهنگی و اجتماعی [نام جامعه هدف]، کدام عناصر از این مدلها میتواند برای طراحی یک فرایند عدالت انتقالی بومی و مؤثر الهامبخش باشد؟»
۸. پرامپت برای کارگروه «صلح و علوم شناختی»
هدف: افشای مکانیسمهای شناختی که الگوریتمها برای ترویج تفرقه از آنها استفاده میکنند.
پرامپت:
«شما یک روانشناس شناختی و کارشناس سواد رسانهای هستید. وظیفه شما طراحی یک کارزار «ایمنسازی شناختی» (Cognitive Inoculation) برای مقابله با اطلاعات نادرست و قطبیسازی آنلاین است.
اطلاعات ورودی:
- سوگیری شناختی: [یکی از سوگیریهای کلیدی را انتخاب کنید؛ مثلاً: سوگیری تأیید (Confirmation Bias)، قبیلهگرایی (Tribalism)، یا اثر دانینگ-کروگر]
- پلتفرم هدف: [یک شبکه اجتماعی را مشخص کنید؛ مثلاً: اینستاگرام یا توییتر/X]
- موضوع حساس: [یک موضوع اجتماعی یا سیاسی که معمولاً باعث ایجاد دوقطبی میشود را انتخاب کنید]
وظیفه شما:
یک سناریو برای یک ویدیوی انیمیشنی کوتاه (۲ دقیقهای) با عنوان «مغز شما در شبکههای اجتماعی» بنویس. این سناریو باید:
- توضیح ساده سوگیری: به زبانی بسیار ساده و جذاب، توضیح دهد که [نام سوگیری شناختی] چیست و چگونه در مغز ما به طور طبیعی کار میکند.
- افشای مکانیسم الگوریتم: نشان دهد که الگوریتم [نام پلتفرم] چگونه این سوگیری را «هک» و «تسلیحاتی» میکند تا با عصبانی یا درگیر کردن شما، سود ببرد.[
- ارائه راهکار عملی: یک راهکار بسیار ساده و عملی برای مقابله با این سوگیری به مخاطب ارائه دهد. (مثلاً: «قانون ۵ دقیقه صبر قبل از بازنشر» یا «دنبال کردن یک صفحه با نظر مخالف»).
هدف این ویدیو نباید صرفاً گفتن «این خبر جعلی است» باشد، بلکه باید به مخاطب «فراشناخت» بدهد تا بفهمد «چرا مغز او مستعد باور کردن آن بوده است.»
این پرامپتها نقطه پایان نیستند، بلکه یک آغازند؛ دعوتی برای تغییر زاویه دید ما. این پرامپتها را طراحی نکردیم که تفکر انتقادی، همدلی، و قطبنمای اخلاقی خود را مختلف کنیم بلکه قرار است از این همکار پرسشگر کمک بگیریم که از پاسخهای آماده فراتر رویم و به قلب پیچیدگیها نفوذ کنیم. مسئولیت نهایی همچنان با ماست: اینکه چگونه از این ابزار قدرتمند برای افشای خشونتهای پنهان، روایت داستانهای ناگفته و طراحی راهحلهای انسانی استفاده کنیم.
از این رو پیشنهادم این است که این «جعبهابزار» را به کار گیرید، آن را برای دغدغههای خود بومیسازی کنید و نتایج را با دیگران به اشتراک بگذارید.
هدف نهایی، نه تولید محتوای بیشتر، بلکه خلق روایتی عمیقتر و انسانیتر از صلح است؛ صلحی که از دل درک متقابل و عدالت جوانه میزند و در برابر سادهسازیهای خطرناک، مصون میماند
